Soa (seksueel overdraagbare aandoeningen)

In het kort

  • Een soa (seksueel overdraagbare aandoening) is een ziekte die u kunt krijgen door seks, vooral door seks zonder condoom.
  • Een soa geeft vaak geen klachten; u kunt een soa dus doorgeven zonder dat u het weet.
  • De soa’s die het meest voorkomen zijn chlamydia, gonorroe, herpes genitalis, genitale wratten en mycoplasma.
  • Een soa-test kunt u laten doen bij uw huisarts of bij de GGD (in Amsterdam gratis bij GGD Amsterdam).
  • De meeste soa’s gaan niet vanzelf over: hoe eerder u behandelt, hoe beter.

Wat is een soa?

Een soa is een ziekte die u kunt krijgen door seks, vooral door seks zonder condoom. De oorzaak is meestal een bacterie of een virus. U kunt een soa hebben zonder dat u iets merkt; zonder dat u het weet, kunt u een soa dus ook doorgeven aan een ander.

De soa’s die het meest voorkomen zijn chlamydia, gonorroe, herpes genitalis, genitale wratten en mycoplasma. Minder vaak komen syfilis, hiv, hepatitis B, trichomonas en schaamluis voor.

Welke klachten geeft een soa?

Vaak geeft een soa geen klachten. Soms zijn er wel klachten, bijvoorbeeld:

  • ander vocht uit de vagina: meer dan anders, een andere kleur of een sterkere geur
  • bloedverlies na het vrijen, of terwijl u niet ongesteld bent
  • wondjes, blaasjes of wratjes op de schaamlippen of bij de vagina, anus of mond
  • pijn onderin de buik
  • pijn of een branderig gevoel bij het plassen
  • jeuk, dikke lymfeklieren in de liezen, soms koorts

Wanneer is een soa-test verstandig?

Laat u testen als een van deze dingen voor u geldt:

  • U heeft klachten die bij een soa kunnen passen.
  • U heeft seks gehad zonder condoom, of het condoom ging kapot.
  • U begint een nieuwe relatie en wilt seks zonder condoom.
  • Uw sekspartner heeft een soa, of een eerdere sekspartner laat weten een soa te hebben.

Heeft u klachten? Dan kunt u meteen testen. Heeft u geen klachten? Wacht dan 2 weken na de laatste keer onveilige seks: eerder testen kan een besmetting missen. Voor hiv is de test betrouwbaar na 4 weken, met een herhaaltest 3 maanden later. Gebruik een condoom, of heb geen seks, tot u de uitslag weet.

Blijkt uit de test dat u een soa heeft? De meeste soa’s gaan niet vanzelf over; er is een behandeling nodig, en die is voor elke soa anders. Hoe eerder u behandelt, hoe beter: zo voorkomt u erge klachten of problemen. Heeft u één soa, dan is de kans groter dat u er nog een heeft; u kunt zich dan ook op andere soa’s laten testen.

Een soa-test kunt u laten doen bij uw huisarts of bij de GGD (in Amsterdam: GGD Amsterdam). De test bij de GGD is gratis, maar niet iedereen kan daar terecht. Bij de huisarts gaan de kosten van het laboratoriumonderzoek af van uw eigen risico.

De arts of verpleegkundige stelt eerst een paar vragen en onderzoekt u soms. Het testen zelf kan met urine, met een wattenstaafje wat vocht uit de vagina, anus of keel, of met bloed (voor syfilis, hiv en hepatitis B). Voor herpes genitalis en genitale wratten is meestal geen test nodig: de arts herkent ze aan hoe ze eruitzien. De uitslag duurt ongeveer 1 week. Zelftests van de drogist zijn niet betrouwbaar.

Wat zijn genitale wratten?

Genitale wratten — wratten op de vagina, schaamlippen of anus — zijn een soa. De oorzaak is een virus: HPV (humaan papillomavirus). Bijna iedereen in Nederland raakt ooit besmet met dit virus, maar de meeste mensen krijgen er nooit wratten van.

Belangrijk om te weten: de wratten zijn niet gevaarlijk en gaan vaak vanzelf weg, al kan dat vele maanden tot een paar jaar duren. Ze komen door andere HPV-typen dan de typen die baarmoederhalskanker kunnen veroorzaken; van genitale wratten krijgt u dus geen kanker.

De wratten zijn klein (1 tot 5 millimeter), roze-rood of grijs-wit, en lijken van boven wat op bloemkool. Soms zitten ze binnenin de vagina; dan ziet u ze zelf niet. Ook jeuk, pijn of een branderig gevoel kan voorkomen.

Heeft u er last van, dan is behandeling mogelijk: zelf smeren met een crème op recept, of behandeling door een arts (aanstippen met een zure vloeistof, bevriezen met stikstof, of weghalen met een elektrisch naaldje). Bent u zwanger? Dan is alleen bevriezen veilig. Een condoom beschermt niet helemaal, en ook als de wratten weg zijn kan het virus nog aanwezig zijn. Er bestaat een vaccinatie tegen dit virus; die betaalt u zelf.

Hoe voorkomt u een soa?

  • Gebruik een condoom of beflapje bij alle vormen van seks.
  • Nieuwe vaste relatie? Gebruik minstens 3 maanden condooms en laat u daarna allebei testen als u zonder wilt vrijen.
  • Deel geen seksspeeltjes zonder schoonmaken of een nieuw condoom, en deel geen handdoeken of scheermesjes.

Heeft u een soa? Vertel het dan aan de mensen met wie u seks heeft gehad, meestal tot 6 maanden terug (soms korter of langer, afhankelijk van de soa). Zij kunnen zich dan ook laten testen en behandelen. Dit kan ook anoniem, via de website partnerwaarschuwing.nl. Heb geen seks tot uw behandeling klaar is, of gebruik een condoom.

Wat kan Gynaecologie Amsterdam doen bij een soa?

Soa-testen lopen in Nederland meestal via de huisarts of de GGD. Als gynaecologiepraktijk zien wij soa’s vooral bij klachten zoals afwijkende afscheiding, buikpijn, bloedverlies of pijn bij het vrijen, of als bevinding tijdens een onderzoek. Bent u met een verwijzing van uw huisarts bij ons onder behandeling en past een soa bij uw klachten, dan kunnen wij daarop testen en de behandeling met u bespreken. Genitale wratten die wij bij een onderzoek zien, kunnen wij behandelen of wij verwijzen u daarvoor. Wilt u alleen een soa-test, zonder klachten? Dan kunt u terecht bij uw huisarts of bij de GGD Amsterdam.

Veelgestelde vragen

Kan ik een soa hebben zonder klachten?

Ja. Een soa geeft vaak geen klachten, en u kunt een soa dus ook doorgeven zonder dat u het weet. Laat u daarom testen na onveilige seks, of als een (eerdere) sekspartner een soa blijkt te hebben.

Hoe snel na onveilige seks kan ik een soa-test doen?

Heeft u klachten, dan kunt u meteen testen. Heeft u geen klachten, wacht dan 2 weken na de laatste keer onveilige seks: eerder testen kan een besmetting missen. Voor hiv is de test betrouwbaar na 4 weken, met een herhaaltest 3 maanden later.

Is een soa-zelftest van de drogist betrouwbaar?

Nee, zelftests van de drogist zijn niet betrouwbaar. Laat een soa-test doen bij uw huisarts of bij de GGD; de uitslag duurt ongeveer 1 week.

Kunt u kanker krijgen van genitale wratten?

Nee. Genitale wratten komen door andere HPV-typen dan de typen die baarmoederhalskanker kunnen veroorzaken. De wratten zijn niet gevaarlijk en gaan vaak vanzelf weg, al kan dat vele maanden tot een paar jaar duren.

Gerelateerd zorgaanbod

  • Vaginale afscheiding — ander vocht uit de vagina kan een klacht zijn die bij een soa past.
  • Vulva — klachten van de schaamlippen en de huid rond de vagina.
  • Pijn bij het vrijen — pijn bij het vrijen kan verschillende oorzaken hebben, soms een soa.

Heeft u klachten en een verwijzing van uw huisarts? Maak een afspraak bij Gynaecologie Amsterdam.

Lees meer

Deze informatie is gebaseerd op Thuisarts.nl (gemaakt met de richtlijnen voor huisartsen van het NHG).